ผู้ที่มีชีวิตอยู่ในโลกของอดีตด้วยความรู้สึกเสียใจต่อมัน เสียดายที่พลาดจากเขาไป เขาจะพูดประโยคที่แสดงออกถึงความเสียใจและเพ้อฝันซ้ำแล้วซ้ำอีกว่า

               “โอ้ความวิบัติแก่ฉันเอ๋ย  นี่หากฉันได้ทำ.................. ”

               “โอ้ความวิบัติแก่ฉันเอ๋ย นี่หากฉันได้ละทิ้ง ....................”

               “หากฉันได้ทำอย่างนั้น มันก็จะไม่เป็นเช่นนี้ ( ไม่เป็นอย่างที่เป็นอยู่ขณะนี้ ) ”

                “นี่หากฉันทำสิ่งนี้ก่อน และทำสิ่งนี้ทีหลัง ผลก็จะออกอย่างนั้น ( ไม่เป็นอย่างนี้ ) ”

                ความคิดและความรู้สึกในลักษณะเช่นนี้ จะทำให้มนุษย์หมกอยู่ในความทุกข์ทางจิตใจ มีชีวิตอยู่ในความขัดแย้งและสับสนอย่างไม่มีทางออก ไม่มีประโยชน์ ประสบกับสิ่งลบที่มีแต่ทำลาย ด้วยเหตุนี้จึงมีการกล่าวกันว่า

“การง่วนอยู่กับเวลาที่พลาดไปแล้วนั้น ทำให้เสียเวลา เป็นครั้งที่สอง”

                จึงไม่แปลกเลยที่อัลกรุอ่าน และอัซซุนะฮฺจะปฏิเสธพฤติกรรมเช่นนี้ อัลลอฮฺทรงตรัสหลังจากที่บรรดามุสลิมได้ประสพความพ่ายแพ้ในสงครามอุฮุดว่า

                “บรรดาผู้ศรัทธาเอ๋ย จงอย่าเป็นเช่นบรรดาผู้ปฏิเสธที่กล่าวกับพี่น้องของเขา เมื่อพวกเขาเหล่านั้นสัญจรไปบนหน้าแผ่นดิน หรือขณะที่พวกเขาเหล่านั้นเป็นนักรบว่า หากพวกเขาอยู่กับพวกเรา พวกเขาก็คงไม่ตายและคงไม่ถูกฆ่า และอัลลอฮฺทรงให้มีชีวิตและทรงให้ตายและอัลลอฮฺทรงเห็นสิ่งที่สูเจ้ากระทำ”

                                                                                                           (อาละอิมรอน : 156)

ท่านรอซูล ศ็อลลัลลอฮฺ อะลัยฮีวะซัลลัม กล่าวว่า :

                “ผู้ศรัทธาที่เข้มแข็งดีกว่า และเป็นที่รักของอัลลอฮฺมากว่า ผู้ศรัทธาที่อ่อนแอ แม้ว่าในทุกๆ คนนั้นจะมีความดี จงหวงแหนในสิ่งที่เกิดประโยชน์กับตัวท่าน และจงขอความช่วยเหลือจากอัลลอฮฺ จงอย่าอ่อนแอ และจงอย่ากล่าวว่า : นี่ถ้าหากฉันได้ทำอย่างนั้น (ก็จะเป็นอย่างนั้น) แต่จงกล่าวว่า อัลลอฮฺทรงกำหนดและอะไรที่พระองค์ทรงประสงค์พระองค์กระทำ เพราะคำว่า “ถ้า” นั้นเปิดทางให้กับซัยฏอน”

                                                           (รายงานโดย มุสลิม เล่าโดย อบูฮุร็อยเราะฮฺ)

                ดังนั้น การศรัทธาในการกำหนดของอัลลอฮฺ จะสร้างตัวแปรที่เป็นบวกที่มีอิทธิพลยิ่ง ดึงมนุษย์ออกจากสิ่งที่ไม่สร้างสรรค์ของคำว่า “ถ้า” และคำอื่นที่มีลักษณะเช่นเดียวกันนี้ มาสู่สิ่งที่สร้างสรรค์ในการทำงานและการสร้างสรรค์สำหรับอนาคต

                เกี่ยวกับเรื่องนี้เหล่ากวีขับร้องบทกวี ซึ่งในบทกวีนั้นมีวิทยปัญญาแฝงอยู่

                                ฉันได้เพียงแค่ร้องว่า

“ถ้าหากว่า ... ไม่มีโคน ... ไม่มีปลาย

มีเพียงภาระและภาระ ... ที่ผ่านไป

ยากที่จะหวังหวนคืน ... ยากที่จะร้องไห้

มนุษย์สามัญ ... ก้าวเดิน

พระเจ้าฉลาด ... ทรงจัดเรียง

ยากที่จะรำลึก ... ยากที่จะร้องร่ำพรรณนา ... ถึงสิ่งที่จากไป”

........................................................

ยูซุฟ อัล-ก็อรฎอวี. อนัส แสงอารี ( แปล ) (2547).

 อิสลามกับการบริหารเวลา.สงขลา: สำนักพิมพ์อาลีพาณิชย์